Wandel door Park Sanssouci: elk paleis, in de juiste volgorde

De vorm van het park: één lange lijn met twee ankerpunten

Het Park van Sanssouci is georganiseerd rond één centrale as: de Hauptallee, die van oost naar west over ruim twee kilometer loopt. Aan de oostkant ligt het Paleis Sanssouci op zijn terrasvormige wijngaardheuvel, het intieme tienkamers tellende toevluchtsoord dat Frederik de Grote tussen 1745 en 1747 liet bouwen. Aan de westkant verrijst het Neues Palais, zijn kolossale statement-stuk na de oorlog, met zijn hoge tamboerkoepel die al van ver over de laan zichtbaar is. Bijna al het andere in het park ligt aan deze lijn of op een korte omweg ervan: de Bildergalerie en de Neuen Kammern flankeren de wijngaardheuvel, het Chinesische Haus ligt in de bossen ten zuiden, de Orangerie en het Belvedere op de Klausberg rijzen op langs de noordrand, en Charlottenhof met de Romeinse Baden beslaan het landschappelijk ingerichte zuidelijke deel. Zodra u dat mentale beeld vasthoudt, houdt het park op overweldigend te zijn en wordt het een opeenvolging van hoogtepunten.

Het park zelf is dagelijks geopend van acht uur 's ochtends tot het donker wordt, en de toegang tot het terrein is gratis. Dit is belangrijk voor uw planning: de poorten gaan twee uur open voordat het eerste paleisinterieur zijn deuren opent, zodat vroege vogels in bijna volmaakte rust over de terrassen, langs het fonteinbassin en door de lanen kunnen wandelen voordat de eerste voorrangstoegangstijdsloten beginnen. De tuinen herbergen meer dan duizend sculpturen en een parterre die twee keer per jaar opnieuw wordt beplant met meer dan 230.000 planten, dus de wandeling tussen de gebouwen is geen dode tijd tussen bezienswaardigheden; het is de attractie die de tuinarchitecten voor ogen hadden. Plan uw dag daarop in: de interieurs nemen elk ongeveer een uur in beslag, maar de afstanden ertussen zijn reëel, en het park beloont bezoekers die de tijd nemen om simpelweg langzaam afstand te overbruggen.

Ken uw toegangspoorten, want zij bepalen de vorm van uw wandeling. Bezoekers die met bus 695 vanaf Potsdam Hauptbahnhof komen, stappen uit bij de halte Schloss Sanssouci bij de Historische Windmolen, bovenop de oostelijke heuvel – het juiste startpunt voor de westwaartse route die deze gids aanbeveelt. Tram 91 brengt u daarentegen naar Luisenplatz op de zuidoostelijke hoek van het park, vanwaar een formele laan van onderen naar de terrassen leidt: de klassieke ansichtkaart-aankomst, ten koste van een klim de heuvel op. Wandelaars uit het stadscentrum komen het natuurlijkst binnen via de Groene Poort bij de Vredeskerk aan de oostelijke rand. En aan het uiterste westelijke uiteinde biedt een uitgang bij het Neues Palais u de kans het park te verlaten zonder één stap terug te zetten. Het slechtste plan is het toevallige: halverwege het park binnenkomen zonder enig idee welke richting wat herbergt; elk van de bewuste toegangen hierboven is beter.

Het oostelijke cluster: de wijngaardheuvel en zijn buren

Begin aan de oostkant, want daar zijn de tijdsloten het strengst en verzamelt de menigte zich het eerst. Slot Sanssouci bekroont het terrasvormige wijngaardterras dat Frederik in 1744 in de heuvel liet uithakken, met wijnranken tegen het metselwerk en vijgen in de geglazuurde nissen, en een lange centrale trap die afdaalt naar de Grote Fontein. De toegang tot het paleisinterieur is gekoppeld aan een vast tijdslot op uw ticket, dus de praktische aanpak is om het vroegst mogelijke slot te boeken, vóór die tijd de terrassen te verkennen en op het afgesproken moment binnen te zijn in de tien zalen. Op het hoogste terras, op een paar stappen van de oostvleugel, ligt Frederiks sobere grafplaat, meestal versierd met bloemen en een handje aardappelen achtergelaten door bezoekers; het kost niets om te bezichtigen en wordt vaak volledig gemist door mensen die zich naar de ingang haasten.

Twee imposante gebouwen liggen binnen vijf minuten van het paleis en worden steevast overgeslagen door bezoekers die niet weten wat erin schuilgaat. Ten oosten van het paleis staat de Picture Gallery, door Frederik gebouwd tussen 1755 en 1763 en beschouwd als het oudste nog bestaande speciaal gebouwde galeriegebouw van Duitsland; binnen hangen Caravaggio's Doubting Thomas, vijf werken van Anthony van Dyck en zeven van Rubens, waaronder zijn St Jerome. Ten westen van het paleis bevinden zich de New Chambers, een oranjerie van Knobelsdorff die Frederik vanaf 1768 liet ombouwen tot gastenpaleis, met een met jaspis beklede centrale zaal en een galerij van vergulde reliëfs die Ovidius' Metamorphoses uitbeelden. Beide zijn seizoensgebonden, grofweg van de lente tot de herfst, en beide zijn op maandagen gesloten. Boven alles uit draait de Historic Windmill, waarnaast het bezoekerscentrum ligt waar dagkaarten vanaf een half uur voor openingstijd worden verkocht.

Het middensegment: het Chinese Huis en de noordelijke rand

Vanaf de wijngaardheuvel westwaarts volgt al snel de eerste onmisbare omweg. Op tien minuten lopen ten zuidwesten van de terrassen, in een eigen open plek, staat het Chinese Huis: het vergulde klavervormige paviljoen dat na het paleis zelf het meest gefotografeerde gebouw van het park is. Levensgrote vergulde zandstenen figuren van Chinese musici en theedrinkers, gebeeldhouwd door Peter Benckert en Johann Gottlieb Heymueller, zitten rondom tussen zuilen die als gouden palmbomen zijn gevormd, en binnen dragen vergulde consoles een collectie achttiende-eeuws porselein. Frederik koesterde het paviljoen als een ontsnapping naar een fantasiewereld, en zo voelt het nog steeds: het is een gebouw zonder andere functie dan vreugde. Het interieur is seizoensgebonden geopend van mei tot oktober, op maandagen gesloten, maar het exterieur — waar het vooral om draait — is te bewonderen zolang het park open is.

Langs de noordelijke rand van het park verrijst het Oranjeriepaleis, de 300 meter lange Italiaans geïnspireerde vleugel die tussen 1851 en 1864 onder Frederik Willem IV werd gebouwd naar ontwerpen van Persius, Stueler en Hesse. Hierin bevindt zich de Rafaëlzaal met meer dan vijftig negentiende-eeuwse kopieën van schilderijen van Rafaël. Houd er rekening mee voordat u uw dag hieromheen plant: op het moment van schrijven is het Oranjeriepaleis gesloten wegens restauratie in het kader van het langetermijnmasterplan voor de Pruisische paleizen, dus het interieur, inclusief de toren, staat niet op de route. De lange gevel en de terrrastuinen ervoor blijven indrukwekkend van buitenaf, en het pad erlangs is een aangenaam alternatief voor de hoofdlaan tijdens de wandeling westwaarts. Controleer vóór uw bezoek de actuele status in plaats van van het een of het ander uit te gaan; restauratieplanningen verschuiven namelijk regelmatig.

De westelijke en zuidelijke delen: Neues Palais en Charlottenhof

De wandeling van de wijngaardheuvel naar het Neues Palais over de Hauptallee duurt, in een rustig bezichtigingstempo, 25 tot 35 minuten — en de beloning is het tweede interieur in het park dat u absoluut niet mag missen. Het Neues Palais, voltooid in 1769, is alles wat Sanssouci niet is: feestzalen, staatsgalerijen, een Grottensaal met schelpen en mineralen, en het hoftheater in de zuidelijke vleugel. De toegang is, net als bij het hoofdpalais, gebonden aan vaste tijdssloten, en het hanteert een andere sluitingsdag: het is gesloten op dinsdag, terwijl Sanssouci en de meeste kleinere gebouwen in het park op maandag dichtgaan. Die asymmetrie is de meest voorkomende reden dat bezoekers een interieur aan hun dag missen — check dus de weekdag voordat u uw datum vastlegt.

Het zuidelijke derde deel van het park behoort tot een latere gevoeligheid. Charlottenhof, de neoclassicistische villa ten zuidwesten van Slot Sanssouci, was in 1825 een kerstcadeau aan de kroonprins die later Frederik Willem IV zou worden; Karl Friedrich Schinkel herbouwde het huis en Peter Joseph Lenné vormde vanaf 1826 het landschap eromheen, openlijk puttend uit de opgegraven villa's van Pompeii en Herculaneum, tot en met een beroemde blauw-wit gestreepte kamer die als een tent is ingericht. Het is seizoensgebonden geopend van mei tot oktober, gesloten op maandagen, en wordt bezocht via een rondleiding in het Duits, met schriftelijke informatie in andere talen beschikbaar. In de buurt liggen de Romeinse Baden, onderdeel van dezelfde Italiaanse droom, en bij de zuidoostelijke ingang van het park completeert de Vredeskerk, begonnen in 1845, het beeld. Als uw benen beperkingen kennen, geef dan voorrang aan het Neues Palais en beschouw de zuidelijke gebouwen als een beloning voor een tweede bezoek.

Qua tickets, structureel gezien: wat heeft een eigen toegang nodig en wat niet

De ticketlogica van het park brengt meer bezoekers in verwarring dan de ligging ervan, dus hier is het in duidelijke bewoordingen. Het parkterrein is gratis toegankelijk. Elk paleisinterieur wordt afzonderlijk bebetoetst, en de twee hoofdattracties, Paleis Sanssouci en het Nieuwe Paleis, binden de toegang aan een vast tijdvak dat op het ticket staat vermeld. De kleinere seizoensgebonden gebouwen — de Beeldergalerij, de Nieuwe Kamers, het interieur van het Chinese Huis en Charlottenhof — laten elk met hun eigen ticket binnen tijdens hun openstellingsmaanden. Als alternatief dekt een gecombineerd dagticket, verkocht als sanssouci+, één bezoek aan alle Potsdamse paleizen die op die dag voor het publiek open zijn, en omvat het de vaste toegangstijdvakken voor zowel Paleis Sanssouci als het Nieuwe Paleis; het is niet geldig voor speciale tentoonstellingen of voor een paar buiten de route gelegen eigendommen. Welke regeling het beste bij u past, hangt geheel af van uw ambitie: één interieur, koop dat interieur; twee of meer, dan verdient het dagticket zich doorgaans alleen al in gemak terug.

Een beproefde gouden route, voor de goede orde: arriveer vóór openingstijd en wandel over de terrassen; neem het eerste tijdslot voor Sanssouci Palace om 10:00 uur; bezoek direct daarna de Picture Gallery of de New Chambers; sla onderweg naar het westen een zijpad af naar het Chinese House; passeer de gevel van de Orangery; bereik het Neues Palais voor een toegang vroeg in de middag; en keer daarna terug via Charlottenhof en de Roman Baths of verlaat het park aan de westkant. Die volgorde beslaat zo'n vijf kilometer wandelen over een hele dag, herhaalt nooit een pad, en brengt je bij elke deur met tijdslot in de volgorde waarin de slots van nature vallen. Draag echte schoenen, neem water mee in de zomer, en onthoud dat kinderwagens om conserveringsredenen niet zijn toegestaan in de paleiszalen — een van de vele kleine regels die gemakkelijker zijn om te weten voordat je voor een deur staat.